Restauratie De barmhartige Samaritaan van Vincent van Gogh
De barmhartige Samaritaan (naar Delacroix) was dringend aan restauratie toe. Het olieverfschilderij en de originele lijst stonden al jarenlang hoog op de wensenlijst voor restauratie. Omdat het werk altijd op zaal hangt of uitgeleend is, konden we het niet eerder restaureren. Nu, tussen twee internationale bruiklenen in, hebben we eindelijk de kans om het schilderij te behandelen.
Vincent van Gogh (1853-1890), De barmhartige Samaritaan (naar Delacroix), begin mei 1890, 73 x 59,5 cm, olieverf op doek, KM 104.010
De Samaritaan als troost
Van Gogh schilderde De barmhartige Samaritaan (naar Delacroix) begin mei 1890 in Saint-Rémy-de-Provence, waar hij zich had laten opnemen in een psychiatrische kliniek. Dit werk is bijzonder omdat het een van de weinige religieuze voorstellingen in zijn oeuvre is. Het is Van Goghs eigen versie van een litho (steendruk) naar een schilderij van Eugène Delacroix. Hij bewonderde het werk van deze schilder.
De litho hing in zijn kamer in de kliniek en bood hem troost. Hij kopieerde de voorstelling, maar gaf het werk een moderne uitstraling met zijn zwaar aangezette toets en kleurrijke palet. Mogelijk is dit schilderij een verwijzing naar zijn broer Theo, zijn persoonlijke Samaritaan die altijd klaarstond om hem te helpen. Juist dit persoonlijke en symbolische aspect maakt dit een belangrijk schilderij in het oeuvre van van Van Gogh.
Originele lijst als eerbetoon aan Helene Kröller-Müller
De Barmhartige Samaritaan is een van de zes schilderijen van Van Gogh in de collectie van het museum die nog steeds de oorspronkelijke door Jac. van den Bosch ontworpen lijsten hebben. Deze lijsten zijn gemaakt in atelier ’t Binnenhuis in Amsterdam, waar Helene Kröller-Müller één type lijst liet maken, speciaal voor haar Van Gogh collectie. In de jaren vijftig heeft het museum de meeste Van Gogh lijsten vervangen door modernere exemplaren. Aan het begin van deze eeuw echter zijn we kopieën van dit type lijsten weer gaan gebruiken, als eerbetoon aan onze stichter. De originele lijst van De barmhartige Samaritaan is dus van historisch belang voor de Kröller-Müller collectie.
Conditie van het schilderij
Het schilderij is van een was-hars bedoeking voorzien waarschijnlijk in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Bij deze laatste grote restauratie is ook een glanzende vernis aangebracht, die in de loop der jaren sterk is vergeeld. Oorspronkelijk was het schilderij niet gevernist De vernislaag, het vuil onder de vernis en was- en harsresten van de bedoeking op de verflaag zijn dus niet origineel. Bij een aantal van onze Van Gogh schilderijen zijn de vergeelde vernissen al verwijderd. Het is al lange tijd onze wens om ook dit schilderij weer (zoveel als mogelijk) in oorspronkelijke staat aan het publiek te kunnen laten zien.
Conditie van de lijst
De lijst is in matige staat. De hoekstukken zijn niet meer precies vierkant, waardoor naden openstaan en verbindingen bewegen. Door spanning in het hout zijn scheuren ontstaan, zoals linksonder in de rand en in het kopse hout op de hoeken. De rechterbovenhoek is eerder beschadigd geraakt, waarbij een groot stuk hout is verdwenen. De lijst is instabiel door de spanning in het hout en bewegende hoekverbindingen. Dat is een probleem omdat het schilderij regelmatig reist. Ook de afwerking is in slechte conditie. Er zijn matte plekken, verdwenen afwerklagen en storende zwarte vlekken.
Behandelingsvoorstel voor het schilderij
Tijdens de restauratie van het schilderij wordt de vergeelde vernislaag verwijderd. Ook worden resten van was/hars onder de vernislaag weggehaald. Deze zitten vaak rondom de impasto’s (dik aangebrachte verf). In de verflaag zijn enkele oude lacunes aanwezig. Deze zullen worden gevuld en geretoucheerd zodat de verflaag weer intact is.
Behandeling van de lijst
Voor de restauratie wordt de lijst uit elkaar gehaald. De randen worden aangepast zodat ze beter aansluiten op de vervormde hoekstukken. Ook worden de barst linksonder, de scheurtjes bij de pennen en de kopse kanten van de hoekstukken gestabiliseerd. Daarna wordt de lijst weer in elkaar gezet en verder behandeld. Vlekken en resten van de oude afwerklaag worden zoveel mogelijk verwijderd en er wordt een nieuwe afwerklaag van meerdere waslagen aangebracht. In de rechterbovenhoek ontbreekt esdoornhout. De keuze voor het wel of niet aanvullen van het ontbrekende hout zal tijdens de behandeling van de lijst gemaakt worden.
De restauratie is mede mogelijk dankzij de steun van Stichting Bonhomme Tielens, Het Pruikenburg Fonds en het Helene-Kröller-Müller Fonds.
Meer projecten
Restauratie Igloo di Pietra van Mario Merz
Igloo di pietra van Mario Merz (1925-2003) is kwetsbaar. Het staat altijd buiten in weer en wind, waardoor het kunstwerk achteruit gaat. Daardoor ziet er niet meer uit zoals de kunstenaar het bedoeld heeft. Bij de restauratie worden de stenen schoongemaakt en hersteld, en de beschadigde metalen onderdelen behandeld of vervangen. Ook vervangen we de ontbrekende stenen en ankers. Het werk is uit elkaar gehaald, onderzocht en wordt na restauratie opnieuw opgebouwd.
Restauratie Kijk Uit Attention van Krijn Giezen
Kijk Uit Attention is een bekend en geliefd kunstwerk in de beeldentuin van het Kröller-Müller Museum. Krijn Giezen (1939-2011) maakte het als een wandeling met uitzicht boven de bomen. Het is speciaal voor deze plek gemaakt en het bekendste werk van deze kunstenaar. Door achteruitgang van vooral de houten delen van het werk, en vragen rondom veiligheid was een restauratie nodig. Hierdoor kunnen bezoekers het weer beleven zoals het bedoeld is.
